Łuszczak zmienny ma jedno wymaganie, którego nie da się obejść: do owocowania potrzebuje kontaktu z ziemią. Cała reszta uprawy — dobór drewna, sposób szczepienia, przerost — jest wspólna dla grzybów nadrzewnych. Ta jedna różnica przesądza natomiast o tym, jak ustawisz klocki po przerośnięciu i gdzie w ogrodzie znajdziesz dla nich miejsce.
Stanowisko wyznaczasz przed szczepieniem
Skoro drewno i tak trafi do gruntu, warto zacząć od wyboru miejsca. Potrzebne jest wilgotne i zacienione, osłonięte od wiatru i od bezpośredniego słońca. Palące słońce dyskwalifikuje stanowisko całkowicie.
Drugi warunek jest równie ostry, tylko w przeciwną stronę: wilgotno, ale nie mokro. Wkopany klocek, który stoi w wodzie, oznacza zanik grzybni w krótkim czasie. Miejsce po rynnie, zagłębienie zbierające deszczówkę, grunt z wysoką wodą — odpadają.
Drewno
Kłody, pnie i klocki drzew liściastych, 1–3 miesiące po ścięciu. Z drewna twardego najlepiej sprawdzają się grab i buk. Sam łuszczak zmienny najlepiej rośnie na dębie, wierzbie i jesionie.
Drewno tniemy na odcinki 20–50 cm. Wybór długości to kompromis, który zrobisz raz: krótszy klocek grzybnia skolonizuje szybciej, ale zbierzesz z niego mniej grzybów.
Co jeszcze przygotować
- grzybnię — ziarnistą albo na kołkach,
- nylonowy worek lub folię stretch do owinięcia klocka,
- parafinę albo wosk pszczeli do zaślepienia otworów po szczepieniu.
Dwa sposoby szczepienia
Na rzaz. W klocku robimy kilka nacięć, na przykład piłą spalinową, na 1/3 grubości pniaka. W nacięcia wpychamy grzybnię ziarnistą. Trzeba ją zabezpieczyć przed wysychaniem i przed ślimakami — wystarczy taśma klejąca.
Na otwór. Wiercimy w pniaku otwory w rozstawie około 10–20 cm. Wkładamy w nie grzybnię ziarnistą albo grzybnię na kołkach — ta druga jest wygodniejsza w pracy. Otwory zaślepiamy parafiną lub woskiem pszczelim, żeby nie wysychały.
Przerost — kilka miesięcy pod przykryciem
Zaszczepioną kłodę wkładamy do foliowego worka z kilkoma niewielkimi dziurkami na wymianę powietrza. Alternatywnie owijamy ją folią stretch. Docelowa temperatura to około 20 stopni. Przy szczepieniu latem klocki mogą stać na zewnątrz, w cieniu.
Kilka klocków naraz układa się w stertę i przykrywa, na przykład plandeką — przerastają pod nią razem. Inne rozwiązanie: głęboki dołek wyłożony na dnie folią, klocki na folii, całość zakryta deskami albo folią i gałęziami.
Przerost trwa kilka miesięcy. Na czas składają się trzy rzeczy: ilość użytej grzybni, temperatura i — przede wszystkim — rodzaj drewna. Twarde grzybnia przerasta dłużej niż miękkie.
Wkopanie i owocowanie
Przerośnięte klocki wyjmujemy z worka i przenosimy na przygotowane stanowisko. Wkopujemy je do 1/3 wysokości, żeby grzybnia pobierała wilgoć z podłoża — tu wraca warunek kontaktu z ziemią.
W ciepłe i upalne dni podlewamy okolice uprawy. Przesuszenie potrafi oznaczać brak owocowania w danym roku — nie zniszczy grzybni, ale zabierze zbiór.
Łuszczak zmienny owocuje od maja do października, zależnie od pogody. Jedna uprawa daje grzyby przez 3–6 lat, w zależności od twardości drewna. Zbiera się całe karpy; do kuchni wykorzystuje się z nich tylko kapelusze.