Grzybnia shiitake: chłód jako sygnał do owocowania

Shiitake nie zaczyna owocować tylko dlatego, że grzybnia opanowała już całe podłoże. Ten gatunek czeka na bodziec. W praktyce jest nim gwałtowne wychłodzenie połączone z nasyceniem wodą — na klocku wykonuje się je przez kąpiel, na bloku z trocin przez dobę w lodówce. Bez tego kroku uprawa może stać tygodniami bez żadnej reakcji.

Do tego momentu prowadzą dwie różne drogi. Poniżej obie, z rozpisanymi warunkami.

Droga pierwsza: drewno

Co trzeba mieć:

• świeże pnie, klocki lub gałęzie drzew liściastych o średnicy 10-15 cm,
• grzybnię,
• nylonowy worek albo folię stretch do owinięcia klocka,
• parafinę lub wosk do zaślepienia otworów po szczepieniu.

Drewno bierzemy z drzewa ściętego 1-4 miesiące wcześniej. Średnica 10-15 cm, długość najlepiej około 1 metra. Przy takiej geometrii — długie i stosunkowo cienkie — otwory wierci się co 10-15 cm, o średnicy 10-15 mm, i wypełnia grzybnią ziarnistą. Przy grzybni na kołkach otwór ma tę samą średnicę co kołek i jest o 5-10 mm głębszy. Po umieszczeniu grzybni każdy otwór zabezpieczamy parafiną albo woskiem pszczelim, żeby nie wysychała.

Zaszczepiony klocek owijamy folią, wkładamy do worka albo układamy w cieniu w tunelu foliowym lub szklarence. Potrzebna jest wysoka wilgotność i temperatura wyższa niż przy boczniaku: 22-28 stopni. Przerost klocka trwa średnio 6-12 miesięcy — zależnie od warunków i rodzaju zaszczepionego drewna.

Gdzie stoją klocki

Miejsce uprawy powinno być wilgotne i zacienione, osłonięte od wiatru i od bezpośredniego słońca. Palące słońce dyskwalifikuje stanowisko. Wiosną, przy niskich temperaturach, do przerostu można wykorzystać tunel foliowy albo szklarenkę. W pomieszczeniach shiitake uprawia się przez cały rok.

Przerośnięte klocki wczesną wiosną i późną jesienią trzymamy w tunelu lub szklarni, latem mogą stać bezpośrednio w ogrodzie, w cieniu i zaciszu. Przez cały czas chronimy je przed wysychaniem i przed większymi mrozami. Przy silnych mrozach klocki przenosimy tam, gdzie temperatura nie spada poniżej -5 stopni, albo zabezpieczamy je jak inne rośliny ogrodowe.

Moment szoku

Przerośnięty klocek pobudzamy do wydania owocników, zanurzając go na 1-2 dni w wodzie o temperaturze 10-15 stopni. Po namoczeniu wraca na miejsce uprawy. Klocek można też wkopać w ziemię na głębokość około 20 cm — grzybnia czerpie stamtąd między innymi wilgoć. Po każdym zbiorze dajemy grzybni miesiąc odpoczynku i powtarzamy zanurzenie w zimnej wodzie na 1-2 dni.

Kiedy zbierać

Kapelusz powinien mieć około 5-7 cm, a jego brzegi być jeszcze podwinięte do środka. Trzonek odcinamy około 2 cm od kapelusza.

Droga druga: trociny

Co trzeba mieć:

• sieczkę słomianą lub trociny z drzewa liściastego — materiał zdrowy i czysty, bez śladów zapleśnienia,
• grzybnię ziarnistą,
• worki foliowe wysokotemperaturowe, na przykład do pieczenia w piekarniku,
• korek z waty,
• niewielką ilość otrąb pszennych jako dodatek białkowy do substratu z trocin.

Podłoże

Drobno siekaną słomę albo trociny liściaste moczymy w wodzie przez około 24 godziny. Ciepła woda przyspiesza nasiąkanie. Drugiego dnia zostawiamy materiał do okapania z nadmiaru wody. Docelowa wilgotność to 65-70% — przy ściśnięciu substratu w dłoni powinna wypłynąć kropla wody.

Tak nawilżone podłoże sypiemy do worków. Trociny mieszamy wcześniej z nawilżonymi otrębami pszennymi w ilości około 5-10% objętości substratu. Worki napełniamy do 2/3 objętości, żeby zostało miejsce na wymieszanie podłoża z grzybnią, i zawiązujemy.

Napełnione worki wkładamy do garnka z wodą i gotujemy około godziny. Potem wyjmujemy i studzimy. Gotowanie powtarzamy jeszcze raz lub dwa. Alternatywa to gotowanie na parze — wtedy czas pasteryzacji wydłużamy do 1,5 godziny.

Szczepienie

Zbitą grzybnię rozkruszamy na możliwie drobne ziarna. Pracujemy w czystym pomieszczeniu, bez zanieczyszczeń i pleśni. Otwieramy ostudzony worek i mieszamy podłoże z grzybnią w proporcji 3-5% objętości substratu. Całość ubijamy, żeby stanowiła jedną bryłę, i zamykamy worek watowym korkiem — kultura musi oddychać.

Przerost

Worki układamy w czystym pomieszczeniu, w temperaturze około 25 stopni. Podłoże powinno zostać przerośnięte po 2-3 miesiącach. Czas zależy od ilości grzybni, temperatury i rodzaju użytego materiału. Na tym etapie obecność światła nie ma znaczenia.

Moment szoku

Przerośnięte podłoże tworzy zbity, jednolity blok. Zdejmujemy worek foliowy, a substrat umieszczamy na dobę w lodówce — to odpowiednik kąpieli, którą stosuje się przy klockach. Dopiero po tym zabiegu kultura zaczyna wiązać owocniki.

Warunki owocowania

Shiitake najlepiej owocnikuje w 12-18 stopniach i przy wilgotności powietrza rzędu 90%. Praktyczny sposób na taką wilgotność: trochę wody na tacce, substrat ustawiony na talerzyku, żeby nie miał bezpośredniego kontaktu z wodą, całość nakryta przezroczystą folią. Sprawdza się też większe akwarium — pod warunkiem przewietrzania uprawy kilka razy na dobę. Na tym etapie podłoże potrzebuje dostępu światła, inaczej niż podczas przerostu.

SHIITAKE Twardziak jadalny, Lentinus edodes, Houževnatec jedlý.