Termometr jest tu ważniejszy niż kalendarz. Zimówka aksamitnotrzonowa (Flammulina velutipes, Penízovka sametonohá, Enoki) wiąże owocniki dopiero wtedy, gdy robi się zimno. W uprawie ogrodowej próg to około 10°C, w uprawie na podłożu — przedział 8–14°C. Wszystko, co dzieje się wcześniej, jest przygotowaniem do tego momentu.
Poniżej dwie ścieżki. Różnią się materiałem, nakładem pracy i tempem, ale kończą się tak samo: schłodzeniem.
Ścieżka pierwsza: klocki drewna
Czego potrzebujesz
- klocki, kłody lub pnie drzew liściastych, 1–3 miesięcy po ścięciu, o średnicy 10–20 cm,
- grzybnię,
- nylonowy worek albo folię stretch do owinięcia klocka,
- parafinę lub wosk do zaślepienia otworów po szczepieniu.
Stanowisko
Wilgotne i zacienione miejsce w ogrodzie, osłonięte od wiatru i bezpośredniego słońca.
Szczepienie
Procedura jest taka sama jak przy boczniaku ostrygowatym. Drewno tniemy na odcinki 20–50 cm. Krótszy klocek grzybnia opanuje szybciej, ale wyda mniej grzybów — to świadomy wybór, nie przypadek.
Dwie metody:
- „na rzaz” — kilka nacięć, np. piłą spalinową, na 1/3 grubości pniaka. W nacięcia wciskamy grzybnię ziarnistą i zabezpieczamy ją przed wysychaniem oraz ślimakami, choćby taśmą klejącą.
- „otwór” — wiercimy otwory w rozstawie ok. 10–20 cm i umieszczamy w nich grzybnię ziarnistą albo grzybnię na kołkach. Kołki są wygodniejsze. Otwory zaślepiamy parafiną lub woskiem pszczelim.
Przerost
Zaszczepione kłody wkładamy do foliowego worka z kilkoma niewielkimi dziurkami na wymianę powietrza albo owijamy folią stretch. Temperatura ok. 20°C. Przy szczepieniu latem klocki mogą stać na zewnątrz w cieniu. Kilka sztuk naraz można ułożyć w stertę i przykryć np. plandeką.
Inny wariant: głęboki dołek wyłożony folią, na niej klocki, całość przykryta deskami albo folią i gałęziami.
Przerastanie trwa kilka miesięcy. Decyduje ilość użytej grzybni, temperatura i przede wszystkim rodzaj drewna — twarde grzybnia opanowuje dłużej niż miękkie.
Owocowanie
Przerośnięte klocki najlepiej wkopać częściowo w ziemię, w cienistym i wilgotnym miejscu. Owocniki pojawiają się po spadku temperatury poniżej 10°C i wychodzą aż do stałych mrozów. Grzyby potrafią wyrosnąć nawet podczas długich zimowych odwilży, ale pełne owocowanie wraca w marcu i trwa mniej więcej do połowy kwietnia. Jesienią, zwykle w drugiej połowie października, klocki owocują ponownie — zależnie od pogody.
W okresach ciepłych i suchych uprawę trzeba podlewać, żeby drewno nie przeschło. Można ją też dodatkowo zacienić.
Klocek daje grzyby średnio przez 3–6 lat, w zależności od rodzaju i twardości drewna.
Zbiór
Zimówka rośnie gromadnie, więc zrywamy całe karpy — najlepiej, gdy większość kapeluszy jeszcze się nie wyprostowała. Do kuchni nadają się wyłącznie kapelusze. Trzonki są zbyt łykowate.
Ścieżka druga: sieczka lub trociny
Czego potrzebujesz
- sieczkę słomianą lub trociny drzewa liściastego — materiał zdrowy i czysty, bez śladu zapleśnień,
- grzybnię ziarnistą,
- worki foliowe wysokotemperaturowe, np. do pieczenia w piekarniku,
- korek z waty,
- niewielką ilość otrąb pszennych jako dodatek białkowy do substratu z trocin.
Podłoże
Drobno siekaną słomę lub trociny zanurzamy w wodzie na ok. 24 godziny. Ciepła woda przyspiesza nasiąkanie. Drugiego dnia zostawiamy materiał do okapania z nadmiaru wody. Docelowa wilgotność to 65–70% — po ściśnięciu substratu w dłoni powinna wylecieć kropelka wody.
Nawilżone podłoże sypiemy do worków. Trociny mieszamy wcześniej z nawilżonymi otrębami pszennymi w ilości ok. 5–10% objętości substratu. Worki napełniamy do 2/3 objętości, żeby zostało miejsce na wymieszanie z grzybnią, i zawiązujemy.
Napełnione worki wkładamy do garnka z wodą i gotujemy ok. 1 godziny. Po wyjęciu i ostygnięciu powtarzamy gotowanie jeszcze raz lub dwa. Alternatywa to obróbka na parze — wtedy pasteryzacja trwa 1,5 godziny.
Szczepienie
Zbitą grzybnię rozkruszamy na możliwie drobne ziarna. Pracujemy w czystym pomieszczeniu, bez zanieczyszczeń i pleśni. Ostudzony worek otwieramy i mieszamy podłoże z grzybnią w proporcji 3–5% objętości substratu. Całość ubijamy, żeby stanowiła jedną bryłę, i zamykamy worek watowym korkiem — kultura musi oddychać.
Przerost
Worki układamy w czystym pomieszczeniu w temperaturze 20–25°C. Podłoże powinno być przerośnięte po 3 tygodniach. Tempo zależy od ilości grzybni, temperatury i rodzaju materiału. Światło na tym etapie nie ma znaczenia — może być, może go nie być.
Szok chłodem
Tu wracamy do punktu wyjścia. Żeby grzyby zaczęły się wiązać, przerośnięty substrat trzeba przenieść do pomieszczenia o temperaturze 8–14°C. Owocniki pojawiają się po ok. dwóch tygodniach.
Zasada jest jednostronna: temperatura może być niższa, ale nie wyższa. Zimówka rośnie nawet w okolicach 0°C, tyle że tempo wzrostu wydłuża się kilkakrotnie.
Na tym etapie potrzebne jest światło — ok. 300–500 lux przez 8 godzin na dobę. Bez niego owocniki nie ukształtują się prawidłowo.